23 nəfərin 300 bal toplaması həm zəif nəticədir, həm də xəbərdaredici siqnaldır
2025-ci ildə Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçirilən 11-ci sinif buraxılış imtahanında maksimal – 300 bal toplayan abituriyentlərin sayı yalnız 23 nəfər olub. Bu, əvvəlki illərlə müqayisədə əhəmiyyətli azalma nümayiş etdirir. 2024-cü ildə 2-ci zonada 39 nəfər, 1-ci zonada isə 14 nəfər maksimal bal toplayan abituriyent olmuşdu.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bu göstəricinin ölkənin ümumi təhsil keyfiyyətinə dair narahatedici siqnal olduğunu bildirir. Onun sözlərinə görə, 300 bal yalnız buraxılış imtahanının nəticəsidir və burada yalnız riyaziyyat, Azərbaycan dili və xarici dil üzrə biliklər yoxlanılır. Bu üç fənn üzrə yüksək nəticə əldə edənlərin az olması tədris sistemində ciddi çatışmazlıqların olduğunu göstərir.
Azərbaycanda təhsil haqqında qanunun 14-cü maddəsinə əsasən, ümumi təhsil pilləsinin məqsədi məntiqi təfəkkürün inkişafı və şagirdləri həyatın müxtəlif sahələrinə hazırlamaqdır. Lakin yüksək nəticə göstərənlərin sayı bu məqsədə tam çatılmadığını göstərir. Kamran Əsədov, həmçinin qeyd edir ki, qiymətləndirmə mexanizminin real bilikləri üzə çıxarmadığını və tədris sisteminin şagirdləri müasir tələblərə hazırlaya bilmədiyini vurğulayıb.
Dünya təcrübəsinə nəzər saldıqda, bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə, məsələn, Finlandiya və Estoniyada qiymətləndirmə sistemləri funksional savadlılıq üzərində qurulub. ABŞ-da SAT və ACT imtahanları yüksək nəticə göstərənlərin sayının geniş yayılmasına şərait yaradır.
Azərbaycanda yüksək nəticə göstərənlərin sayının az olması, tədris proqramlarının hələ də reproduktiv təfəkkürə əsaslanması, müəllim hazırlığında davamlı problemlər və dərsliyin keyfiyyəti ilə bağlı məsələləri gündəmə gətirir. Bu nəticələr, həmçinin regionlar arasında təhsil imkanları fərqlərinin olduğunu göstərir və bölgələrdə yüksək bal toplayan abituriyentlərin olmaması bərabərsizlik problemini dərinləşdirir.
Kamran Əsədov təklif edir ki, buraxılış imtahanlarının strukturuna yenidən baxılmalı və funksional savadlılığı ölçən modellərə keçilməlidir. Həmçinin, müəllimlərin ixtisasartırma proqramları şagirdyönlü metodlara yönəlməlidir. Bu dəyişikliklər təhsil sisteminin inkişafını təmin edəcək.